ประโยชน์ของ ธาตุเหล็กในเด็ก

ธาตุเหล็ก เป็นส่วนประกอบสำคัญของเม็ดเลือดแดงในโลหิตเป็นตัวนำออกซิเจนและสารอาหารต่างๆ ไปสู่เซลล์ต่างๆ ในร่างกายธาตุเหล็กมีความสำคัญมากต่อพัฒนาการของร่างกายและสมอง ตั้งแต่อยู่ในครรภ์มารดา โดยเฉพาะในหนึ่งปีแรกของชีวิต หากมีการขาดธาตุเหล็กในช่วงนี้ จะทำให้มีผลเสียต่อการพัฒนาสมองในระยะยาวอย่างถาวร

มีการศึกษาทั่วโลกพบว่าการขาดธาตุเหล็กในวัยทารก จะมีปัญหาต่อสมองโดยเฉพาะด้านเชาว์ปัญญา สมาธิ และปฏิภาณไหวพริบ (Cognitive Function) ในกรณีที่มีการขาดธาตุเหล็กและได้รับการแก้ไข ก็อาจจะไม่สามารถทำให้สมองกลับมาเป็นปกติได้เหมือนคนที่ไม่เคยขาดโดยพบว่าเด็กอาจจะมีการสูญเสียศักยภาพด้านสติปัญญาไป ทำให้ IQ ต่ำลงอย่างถาวร

การขาดธาตุเหล็กยังทำให้มีภาวะโลหิตจาง ทำให้มีการเจริญเติบโตของร่างกายต่ำกว่าเกณฑ์เฉลี่ย อาจพบว่าเด็กมีความสูงน้อยกว่าเกณฑ์เฉลี่ย การขาดโภชนาการที่ถูกต้องอาจทำให้ติดเชื้อและเจ็บป่วยได้ง่าย

ทารกจะได้ธาตุเหล็กจากที่ไหนบ้าง

ธาตุเหล็กที่สะสมอยู่ในตัวทารกตั้งแต่อยู่ในครรภ์มารดา

โดยปกติทารกที่คลอดครบกำหนดน้ำหนักตัวปกติ จะมีธาตุเหล็กเพียงพอต่อการเจริญเติบโตและพัฒนาการของสมองเพียง 4 เดือนเท่านั้น หลังจากนั้นทารกจำเป็นต้องได้รับธาตุเหล็กจากแหล่งอื่น

ธาตุเหล็กที่ได้จากอาหาร

โดยที่น้ำนมแม่มีธาตุเหล็กอยู่น้อยเพียงพอสำหรับทารกจนอายุ 4 เดือนเท่านั้น หลังจากนั้นถ้ากินนมแม่อย่างเดียว Centers of Disease Control and Prevention (CDC) และ American Academy of Pediatrics (AAP) แนะนำว่าต้องได้รับธาตุเหล็กและวิตามิน D เสริมเพิ่มขึ้น เพื่อป้องกันไม่ให้เด็กขาดธาตุเหล็กและวิตามิน D

การป้องกันการขาดธาตุเหล็กในทารก

• ทารกที่ดื่มนมแม่อย่างเดียวในช่วง 4 เดือนแรก จึงจำเป็นต้องเสริมธาตุเหล็ก โดยอาหารเสริมที่มีธาตุเหล็กเพิ่มขึ้น เช่น น้ำซุปที่ทำจากเนื้อสัตว์ ตับ หรือผักใบเขียว
• ให้ทานวิตามินที่มีธาตุเหล็ก
• การดื่มนมผงที่มีธาตุเหล็กผสม (fortified milk) 
• ให้คำแนะนำเรื่องอาหาร ในกรณีที่ดื่มนมถั่ว เนื่องจากนมถั่วมี Phytate มากเกินไปจะขัดขวางการดูดซึมธาตุเหล็กในทารก
• การดื่มนมกล่องที่เป็นนมวัวแท้ๆ (UHT) มีธาตุเหล็กน้อย และไม่เหมาะสมสำหรับเด็กที่ต้องการธาตุเหล็ก

การคัดกรองเด็กที่ขาดธาตุเหล็ก

• มีลักษณะซีดกว่าปกติ
• การตรวจทางห้องปฏิบัติการว่ามีความเข้มข้นของเม็ดเลือดแดงน้อยลง ขนาดของเม็ดเลือดแดงเล็กลง
• ในกรณีที่เด็กทานอาหารอื่นยาก มักพบว่ามีภาวะขาดธาตุเหล็กได้

หากบุตรหลานของท่านดื่มนมแม่อย่างเดียวหรือ ทานอาหารอื่นยาก เลือกทานซ้ำๆ ไม่ยอมทานอาหาร
ที่มีเนื้อสัตว์ ควรเข้ารับการปรึกษากุมารแพทย์ เพื่อตรวจดูภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก

ขอบคุณข้อมูล
นพ.วีระกิจ หิรัญวิวัฒน์กุล
ศูนย์เด็กและวัยรุ่น