โรคหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (OSA)

ภาวะนอนกรน

ที่เกิดจากภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น(obstructive sleep apnea) เป็นภาวะที่ระบบทางเดินหายใจส่วนต้นมีการตีบแคบลงซึ่งสาเหตุอาจเกิดจากกายวิภาคของกล้ามเนื้อในช่องคอ ,ลิ้นมีการย่อนไปปิดทางเดินหายใจส่วนต้นโดยเฉพาะขณะหลับหรือการที่ช่องคอที่ลักษณะแคบ ผลทำให้อากาศและออกซิเจนไม่สามารถ เข้าสู่ปอดไปเลี้ยงร่างกายและสมองได้ คนไข้จะมีภาวะตื่นบ่อย(arousals) ออกซิเจนต่ำในร่างกาย,มีการคั่งของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ อุบัติการณ์ในการเกิดโรคในประเทศไทยพบความชุกสูงถึงร้อยละ 15.4 ในผู้ชายและร้อยละ 6.3 ในผู้หญิง

อาการที่พบได้แก่ กรน, หยุดหายใจขณะหลับ, หายใจเฮือก,หลับไม่สนิท, ปัสสาวะบ่อยกลางคืน, ปวดศีรษะตอนเช้า, ง่วงนอนกลางวัน เป็นต้น นอกจากนี้มีข้อมูลว่าโรคดังกล่าวอาจส่งผลต่อภาวะความผิดปกติของหัวใจ, ความดันโลหิตสูง, หลอดเลือดสมองตีบ,เบาหวาน,กรดไหลย้อน, ความจำลดลง หรือแม้แต่ภาวะเสื่อมสมรรถภาพทางเพศ

ปัจจัยเสี่ยง ได้แก่ เพศชาย, อายุ, ภาวะอ้วน, รอบคอที่กว้าง, ความดันโลหิตสูง และลักษณะโครงสร้างของใบหน้าที่ผิดปกติ สำหรับปัจจัยเสริมอื่นๆ เช่น การสูบบุหรี่, การดื่มสุรา, การทานยานอนหลับ, ภาวะภูมิแพ้หรือความผิดปกติในช่องจมูก เป็นต้น

การประเมินความเสี่ยงของภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (OSA) นิยมใช้ STOPBANG questionaire* ดังแบบสอบถามด้านล่างซึ่งพบว่าถ้ามีปัจจัยตั้งแต่สามข้อขึ้นไปถือว่ามีความเสี่ยงของภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น

Snoring คุณนอนกรนดังหรือไม่ (ดังกว่าเสียงพูดหรือดังจนได้ยินออกไปนอกห้อง)
Tired คุณมักรู้สึกอ่อนเพลีย ล้า หรือง่วงนอนในระหว่างกลางวันบ่อยๆหรือไม่
Observe มีคนเคยสังเกตว่าคุณหยุดหายใจขณะที่หลับอยู่หรือไม่
Pressure คุณมีความดันโลหิตสูง หรือกำลังรักษาความดันโลหิตอยู่หรือไม่
BMI ค่า BMI เกิน 35 kg/m2
Age อายุเกิน 50 ปี หรือไม่
Neck size เส้นรอบวงคอมากกว่า 40 ซม. หรือไม่
Gender เพศชาย

* Reference: Wish Banhiran MD. Diagnostic Properties of the STOP-Bang and Its Modified Version in Screening for Obstructive Sleep Apnea in Thai Patients. J Med Assoc Thai. 2014;97 (6): 644-54.

แบบทดสอบความเสี่ยงของการเกิดภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (OSA)

คลิ๊กเพื่อทำแบบทดสอบออนไลน์

การวินิจฉัยซึ่งถือว่าเป็นมาตราฐานคือการ ตรวจการนอนหลับ Polysomnography หรือ sleep test เพื่อการวินิจฉัยและประเมินถึงความรุนแรง โดยการตรวจภายในโรงพยาบาลอาศัยเครื่องมือทางการแพทย์ ที่เหมาะสมร่วมกับเจ้าหน้าตรวจการนอน หลับผู้เชี่ยวชาญที่เป็นผู้สังเกตการณ์ (level I) เป็นการตรวจแบบละเอียดเพื่อให้ข้อมูลที่เหมาะสม อันได้แก่

การตรวจวัดคลื่นสมอง และการกรอกตา เพื่อวัดระดับความลึกของการนอนหลับ
ตรวจวัดความตึงตัวของกล้ามเนื้อขณะหลับ
ตรวจวัดคลื่นไฟฟ้าหัวใจ
ตรวจวัดคุณภาพลมหายใจที่ผ่านเข้าออกทางจมูกและปาก
ตรวจวัดการเคลื่อนใหวของทรวงอกและท้องขณะหายใจ
ตรวจวัดระดับความเข้มข้นของออกซิเจนขณะนอนหลับ
ตรวจวัดระดับความเข้มข้นของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ขณะนอนหลับ
ตรวจวัดระดับของการกรน
ตรวจลักษณะท่านอนขณะหลับ
ตรวจบันทึกความผิดปกติของการเคลื่นไหวระหว่างนอนหลับ

สำหรับการรักษา ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น(obstructive sleep apnea)ประกอบไปด้วย

การรักษาด้วยเครื่องอัดอากาศแรงดันบวก (CPAP)
การรักษาด้วยทันตอุปกรณ์ (oral appliance)
การรักษาด้วยวิธีการผ่าตัดทางเดินหายใจ
การรักษาอื่นๆ เช่นหลีกเลียงการนอนหงาย, การลดน้ำหนัก หรือการฝึกกล้ามเนื้อคอหอยเพื่อเพิ่มแรงคงตัว เป็นต้น

ขอบคุณข้อมูลจาก
นพ.สิริชัย กิตติชาญธีระ
อายุรแพทย์ประสาทวิทยาและโรคการนอนหลับ
ศูนย์สมองและระบบประสาท / โรคความผิดปกติการหลับ